ĐÀO DUY TỪ CÒN MÃI VỚI NON SÔNG


 

ĐÀO DUY TỪ CÒN MÃI VỚI NON SÔNG



Đào Duy Từ là nhà chính trị quân sự lỗi lạc danh nhân văn hóa kiệt xuất bậc công thần số một của triều Nguyễn Sự nghiệp của ông là đặc biệt to lớn đối với dân tộc và thời đại mà ông đã sống. Ông bắt đầu thi thố tài năng từ năm 53 tuổi đến năm 62 tuổi thì mất. Chỉ trong 9 năm ngắn ngủi (1625-1634) Đào Duy Từ đã kịp làm nên kỳ tích phi thường: Giữ vững cơ nghiệp của chúa Nguyễn ở Đàng Trong chống cự thành công với họ Trịnh ở phía Bắc; Mở đất phương Nam làm cho Nam Việt thời ấy trở nên phồn thịnh. Đặt nền móng vững chắc cho triều Nguyễn sửa sang chính trị quan chế thi cử võ bị thuế khóa nội trị ngoại giao.

Sau khi ông mất (1634) triều Nguyễn còn truyền được 8 đời (131 năm) cho đến năm 1735 khi Vũ Vương mất thế tử chết Trương Phúc Loan chuyên quyền lòng người li tán nhà Tây Sơn nổi lên chiếm đất Quy Nhơn họ Trịnh lấy đất Phú Xuân thì cơ nghiệp nhà Nguyễn mới bị xiêu đổ.

Đào Duy Từ mang tâm nguyện và chí hướng lớn lao như vua Trần Thái Tông "Nếu chỉ để lời nói suông cho đời sau sao bằng đem thân mình đảm nhận trọng trách cho thiên hạ trước đã". Di sản của ông không chỉ là trước tác mà là triều đại. Ông là nhà thực tiễn sáng suốt có tầm nhìn sâu rộng lạ thường. Ngay trong trước tác của ông cũng rất trọng gắn lý luận với thực tiễn. Binh thư "Hổ trướng khu cơ" gắn với những danh tướng cầm quân lỗi lạc một thời Nguyễn Hữu Dật Nguyễn Hữu Tiến. Vũ khúc tuồng cổ Sơn Hậu gắn với di sản văn hóa Huế lưu dấu mãi cho đến tận ngày nay. Việc sửa sang chính trị quan chế thi cử võ bị thuế khóa nội trị ngoại giao gắn với hệ thống chính trị tiến bộ hợp lòng dân. Ông thật xứng danh là bậc kỳ tài muôn thuở với những di sản còn mãi với non sông.

Đào Duy Từ với Lũy Thầy Quảng Bình

Theo Trang thông tin điện tử tỉnh Quảng Bình http://www.quangbinh.gov.vn/ "Năm Canh Ngọ 1630 ông chủ xướng việc thiết kế và chỉ đạo xây dựng hai công trình phòng thủ quan trọng là Lũy Trường Dục ở huyện Phong Lộc tỉnh Quảng Bình (1630) và Lũy Thầy từ cửa sông Nhật Lệ đến núi Đâu Mâu (Đồng Hới tỉnh Quảng Bình). Đây là chiến lũy quan trọng giúp chúa Nguyễn có thể phòng thủ hiệu quả trước nguy cơ tấn công của quân Trịnh." Sách Việt Nam sử lược có viết chi tiết về việc Đào Duy Từ Nguyễn Hữu Dật Nguyễn Hữu Tiến đã giúp chúa Nguyễn bày mưu định kế luyện tập quân lính xây đồn đắp lũy để chống với quân họ Trịnh. Người ta thường gọi lũy ấy là lũy Thầy nghĩa là lũy của Đào Duy Từ đắp ra.

Theo tài liệu của Trương Quang Nam (báo Thanh Niên) được đặng lại bởi trang lịch sử Việt Nam http://lichsuvietnam.info/. Năm 1992 Bộ Văn hóa Thông tin và Thể thao đã ra quyết định công nhận di tích lịch sử đối với hệ thống Lũy Thầy tại thị xã Đồng Hới và huyện Quảng Ninh tỉnh Quảng Bình với nhiều giá trị to lớn. Tại hồ sơ lưu ở Ban Quản lý di tích - danh thắng tỉnh Quảng Bình lũy Thầy là một hệ thống thành lũy bằng đất đá được hình thành trong thời gian 3 năm (1630-1634) với tổng chiều dài gần 34 km gồm lũy Trường Dục lũy Trấn Ninh (lũy Đầu Mâu) và lũy Trường Sa. Lũy Thầy là một công trình kiến trúc quân sự có giá trị trong việc nghiên cứu lịch sử xây dựng thành lũy ở Việt Nam thể hiện sự kết hợp một cách khoa học giữa thành lũy sông ngòi hầm hào liên hoàn hỗ trợ cho nhau. Ngoài công dụng quân sự lũy còn có tác dụng về nông nghiệp thủy nông thủy lợi như ngăn gió bão gió mùa hạn chế cát bay. Và nhiều nét sinh hoạt văn hóa khác gắn liền...

Trong cả hệ thống lũy Đầu Mâu thuộc làng Lệ Kỳ xã Vĩnh Ninh huyện Quảng Ninh được cho là còn khá nguyên vẹn. Năm 1631 sau khi xây xong lũy Trường Dục chúa Nguyễn chưa yên tâm bèn sai Đào Duy Từ và Nguyễn Hữu Dật đi Quảng Bình xem xét hình thế núi sông vùng Đông Hải để xây thêm thành lũy phòng ngự. Khảo sát xong Đào Duy Từ tâu: Thần xem từ cửa Nhật Lệ đến núi Đầu Mâu phía ngoài có nước khe bùa lũy sâu rộng Nguyễn Phúc Nguyên đồng ý cho xây ngay. Bia Định Bắc Trường Thành mô tả lũy Đầu Mâu như sau: "Lũy Đầu Mâu cao 1 tượng 5 thước (tương đương 6m) phía ngoài đóng cọc gỗ lim phía sau cọc tre đổ đất lên 5 tầng cấp để voi ngựa có thể bước lên và di chuyển dễ dàng trên mặt lũy. Cứ cách 3-5 tượng thì xây 1 pháo đài để đặt 1 súng thần công cứ cách 1 tượng thì đặt 1 súng phóng đá sỏi - tất cả tạo thành một công trình phòng thủ hiểm yếu và kiên cố nhất". Lũy có chiều dài 12 km."

Đền thờ Đào Duy Từ ở làng Hoa Trai Tỉnh Gia Thanh Hóa

Theo trang thông tin điện tử tỉnh Thanh Hóa http://www.thanhhoa.gov.vn Đào Duy Từ là người làng Hoa Trai Ngọc Sơn Tỉnh Gia Thanh Hóa. Nơi đây có đền thờ của ông (xem ảnh trên). Huyện Tỉnh Gia hiện là điểm đến mới của du khách "Sự kết hợp hài hòa giữa các cảnh quan biển đảo đồng bằng trung du và miền núi đã tạo cho Tĩnh Gia thế mạnh phát triển kinh tế - xã hội đặc biệt là du lịch. Ðến với Tĩnh Gia du khách không thể không ghé thăm những địa danh nổi tiếng như: Hòn Bảng Hòn Biện Sơn Hòn Mê núi Ngọc Sơn núi Am núi Thề Nguyền hồ Yên Mỹ động Trúc Lâm nhà thờ Bùi Thị Xuân di tích kiến trúc núi đá nghệ thuật thờ Quận công Lê Ðình Châu nhà thờ xứ Ba Làng xây dựng năm 1893 đền thờ Lương Chí thờ Ðào Duy Từ ... Tất cả tạo thành quần thể du lịch vô cùng độc đáo là sự tổng hoà giữa những cảnh đẹp do thiên nhiên ban tặng cùng các truyền thuyết dấu tích lịch sử."

Trang Du lịch Sẩm Sơn http://www.samson.vn/ giới thiệu cụm di tích Lạch Bạng có: "Chùa Đót Tiên đền thờ Quang Trung nhà thờ Ba Làng là một trong số nhà thờ được xây dựng sớm nhất ở Việt Nam. Trên đường về thành phố Thanh Hóa du khách dừng lại làng Hoa Trai ( Nguyên Bình - Tĩnh Gia ) để dâng hương tại đền thờ Đào Duy Từ - một danh nhân văn hóa ở quê Thanh.."

Đền thờ Đào Duy Từ tại làng Tùng Châu Hoài Nhơn

Trang Hoài Nhơn Online http://hoainhon.vn/diendan/showthread.php?t=684 theo Cao Văn Phụng: " Sau khi Đào Duy Từ qua đời (1634) chúa Nguyễn Phúc Nguyên cho đưa thi hài ông về mai táng và lập đền thờ tại làng Tùng Châu thuộc xã Hoài Thanh (Hoài Nhơn). Di tích lăng mộ Đào Duy Từ nay thuộc địa phận thôn Phụng Du xã Hoài Hảo huyện Hoài Nhơn. Năm Gia Long 4 (1805) nhà Nguyễn xét công trạng khai quốc công thần Đào Duy Từ được xếp hàng đầu được cấp 15 mẫu tự điền và 6 người trông coi phần mộ. Đến năm Minh Mệnh 17 (1836) triều đình lại sai dân sở tại sửa chữa lăng mộ cho ông. Trải qua thời gian và chiến tranh lăng mộ ông bị hư hại nhiều. Lần sửa sang gần đây nhất được tiến hành năm 1999.

Di tích Nhà thờ Đào Duy Từ hiện tại thuộc thôn Ngọc Sơn xã Hoài Thanh Tây huyện Hoài Nhơn. Nhà thờ nằm trong khuôn viên một thửa đất hình chữ T có diện tích 1.616m2 được xây dựng vào năm Tự Đức 12 (1859) đã trãi qua nhiều lần trùng tu. Nhà thờ có tam quan cao khoảng 6m hai mái lợp ngói âm dương trên có bốn chữ lớn "Quốc công từ môn" (cổng đến thờ Quốc công) ghép bằng mảnh sứ hai bên đắp phù điêu hình hai con dơi cánh điệu đường nét khá sắc sảo bốn trụ góc có hình rồng uốn lượn. Qua Tam Quan có sân nhỏ hình chữ nhật kích thước 6 9m x 7 8m. tiếp đến là bình phong đắp hình long mã lưng có hà đồ nỗi trên mặt nước mặt sau đề bốn chữ "Bách thế bất di" (Trăm đời không thay đổi). Ở hai bên là đôi câu đối nhắc đến lai lịch Đào Duy Từ: "Ngọc sơn chung tú Bắc/ Bồng lãnh hiển danh Nam". Cách đều bình phong 2 6m về hai bên có hai cột trụ cao 4m trên đỉnh đắp tượng hạc đứng chầu đối xứng phía sau là sân lớn hình chữ nhật với kích thước 15 4m x 14m. qua sân lớn đến nhà thờ được thiết kế kiểu nhà mái lá một kiểu kiến trúc truyền thống ở Bình Định. Khám thờ bên trong có bài vị của Đào Tá Hán Nguyễn Thị Minh (thân phụ và thân mẫu của Đào Duy Từ) Đào Duy Từ và vợ. Trên bài vị Đào Duy Từ có dòng chữ "ô Thủy tổ khảo nội tán lộc khê hầu Đào Công tặng khai quốc công thần đặc tiến Vinh lộc đại phu Đông các đại học sỹ Thái sư nhưng thủy Trung Lương phong Hoàng Quốc Công thần chủ" Bài vị của vợ Đào Duy Từ viết "ôThủy tổ tỉ nội tán Lộc khê hầu Hoàng Quốc Công phu nhân Trinh thục cao thị thần chủ". Trong nhà thờ còn có đôi câu đối nhưng nay đã sứt mòn mờ không đọc được.

Di tích nhà thờ Đào Duy Từ tại thôn Cự Tài thuộc xã Hoài Phú huyện Hoài Nhơn. Sách Đại Nam Nhất Thống Chí và Đồng Khánh Dư Địa Chí đều chép đền thờ Hoàng Quốc Công Đào Duy Từ ở thôn Cự Tài huyện Bồng Sơn (nay là Hoài Nhơn). Trong chiến tranh nhà thờ này đã bị sụp đổ. Năm 1978 dòng họ Đào xin kinh phí của tỉnh Nghĩa Bình để xây dựng lại đền thờ trên nền cũ hiện chỉ còn lại hai trụ cổng và tấm đại tự cũng đề "Quốc Công từ môn" (giống như nhà thờ ở thôn Ngọc Sơn xã Hoài Thanh Tây) là dấu tích kiến trúc năm Tự Đức thứ 32 (1880) và lần trùng tu năm Khải Định thứ 1 (1861). Trong đền thờ khám thờ là bài vị Đào Duy Từ cũng ghi giống như bài vị bên nhà thờ thôn Ngọc Sơn. Ngoài ra tại thôn Ngọc Sơn còn có lăng Đào Tá Hán. Truyền rằng khi đã làm quan ở Thuận Hóa Đào Duy Từ cho đắp mộ phụ thân rồi tung tin rằng đã đưa hài cốt cha mẹ vào đây để phòng việc trả thù của họ Trịnh ở Đàng Ngoài. Lăng mộ hiện nằm trên một quả đồi rộng. Cũng tại Ngọc Sơn hiên có một ngôi chùa nhỏ tương truyền là nơi đi tu của bà vợ cả họ Cao.

Những di tích kể trên theo đơn vị hành chính hiện nay nằm ở các thôn xã khác nhau (lăng mộ Đào Duy Từ tại thôn Phụng Du xã Hoài Hảo nhà thờ và lăng mộ Đào Tá Hán tại thôn Ngọc Sơn xã Hoài Thanh Tây và nhà thờ ở thôn Cự Tài xã Hoài Phú ) nhưng tất cả vốn đều thuộc vùng đất của trại Tùng Châu xưa. Đây là những xã thôn mà hiện nay con cháu Đào Duy Từ còn rất đông đảo đặc biệt là ở thôn Cự Tài.

Hàng năm vào ngày 17 tháng 10 (âm lịch) là ngày giỗ Đào Duy Từ con cháu họ Đào tổ chức cúng tế rất long trọng. Theo quy ước cứ vào dịp này con cháu dòng tộc đều nghỉ việc đồng áng trong ba ngày. Sau khi làm lễ thắp hương tại lăng mộ Đào Duy Từ (thôn Phụng Du) con cháu về họp mặt và dâng hương tại đền thờ cha mẹ và vợ chồng Đào Duy Từ ở thôn Ngọc Sơn rồi sau đó mới trở về tế lễ chính thức tại đền thờ Đào Duy Từ ở thôn Cự Tài. Ngoài ngày giỗ chính (17 tháng 10) hàng năm tại các di tích trên còn có 5 ngày lễ phụ vào dịp Đông chí Chạp mả Thanh minh Trung thu và Tết Nguyên đán. Ngày giỗ Đào Duy Từ cũng là ngày con cháu phối hợp cúng tế thân phụ và thân mẫu cùng vợ của ông. Duy bà vợ cả còn có ngày riêng là 12 tháng 2 âm lịch tại chùa tu của bà ở thôn Tài lương. Giỗ bà hàng năm( gọi là tiểu chẩn) chỉ sửa cơm chay cứ mười năm (gọi là trung chẩn) thì lễ vật có thêm đôi chim sống một đôi gà sống cúng xong thả chim gà ra rồi con cháu thi nhau đuổi bắt cứ 30 năm (đại chẩn) mới sửa cỗ mặn.

Có đến tận nơi mảnh đất Tùng Châu xưa mới thấy hết dấu ấn và ảnh hưởng lớn lao của Đào Duy Từ đối với vùng đất này. Không chỉ có con cháu họ Đào nơi đây tự hào về vị tổ tiên của mình mà tất cả mọi người dân nơi đây đều tự hào về ông. Cuộc đời và sự nghiệp Đào Duy Từ đã trở thành niềm tự hào chung của dân Hoài Nhơn của nhân dân Bình Định. Cuộc hành hương đưa ta trở về mảnh đất nơi xưa Đào Duy Từ thác làm kẻ chăn trâu cho phú ông không mấy khó khăn. Từ thị trấn Bồng Sơn ruổi theo Quốc lộ 1A khoảng 7 km tới cột cây số 1138 rồi rẽ hướng tây là sẽ đến các địa chỉ cần tìm. Cỏ trên mộ ông luôn ấm hơi người của con cháu của bà con nơi đây của khách thập phương. Bởi cuộc đời đầy những tình tiết ly kỳ của ông bởi tấm lòng của ông với vùng đất quê hương thứ hai này và bởi sự nghiệp lẫy lừng của ông với chúa Nguyễn với nhân dân Đàng Trong vẫn sẽ còn sống mãi với thời gian."

Đền thờ Đào Duy Từ ở làng Lạc Giao Buôn Ma Thuột

Theo Báo Bình Định http://www.baobinhdinh.com.vn/ Trần Xuân Toàn đã giới thiệu đền thờ Đào Duy Từ ở làng Lại Giao thành phố Buôn Mê Thuột : "Đình Lạc Giao phường Thống Nhất thành phố Buôn Ma Thuột được lập năm 1929 là ngôi đình làng đầu tiên của những người Việt (Kinh) từ đồng bằng lên đây lập nghiệp thờ vị thành hoàng làng là Đào Duy Từ.

Ngôi đình ban đầu làm bằng tranh tre năm 1932 ngôi đình được xây dựng lại bằng gạch lợp ngói theo hình chữ Môn gồm có nhà thờ Thần Hoàng và những người có công với nước hai nhà tả hữu hai bên dùng làm nơi hội họp mỗi khi tế lễ phía trước có cổng tam quan đi vào sau cổng có bức bình phong có chạm khắc hổ phù sau nữa là một lư hương lớn. Làng Lạc Giao hình thành bắt đầu từ những người bị tù lưu đày xa xứ rồi những dân phiêu bạt từ các vùng đất miền Trung nghèo khó tìm nơi lập nghiệp sinh sống rồi những công chức thầy giáo binh lính được bổ nhiệm lên vùng đất xa xôi Ban đầu chỉ dăm nóc nhà dọc theo con đường suối Ea Tam xóm người Việt ấy được gọi là thôn Nam Bang. Họ làm rẫy dọc theo khu rừng già ven suối bên cạnh một buôn của Ama Thuột. Năm 1924 họ gọi xóm người Việt di cư đến là Lạc Giao với ý nghĩa: Lạc là con Lạc cháu Hồng Giao nghĩa là nơi bang giao Kinh - Thượng. Tên gọi Lạc Giao là lời nguyền giao ước an cư lạc nghiệp của đồng bào Kinh- Thượng cùng chung lưng đấu cật xây dựng vùng đất mới này.

Năm 1925 làng Lạc Giao được mở rộng bao trùm cả một khu vực rộng lớn ở ngay trung tâm Buôn Ma Thuột. Tài liệu của đình Lạc Giao ghi: ông Phan Hộ người Quảng Nam vào Ninh Hoà (Khánh Hoà) sinh sống. Thuở ấy lên cao nguyên Dak Lak chưa có đường ông Phan Hộ cùng một số trai tráng đi bằng voi ngựa xuyên rừng vài tháng mới tới vùng M Drak rồi đến Buôn Ma Thuột trao đổi hàng hoá với người Ê Đê thấy người dân ở đây giàu lòng mến khách đất đai màu mỡ lại dễ làm ăn nên ông vận động nhiều gia đình lên đây sinh sống khai phá đất hoang để lập làng. Nỗi nhớ thương quê nhà bản quán anh em khôn nguôi trong lòng những người đi xa quê làm ăn xứ lạ. Từ đó họ có nhu cầu gặp gỡ trao đổi công việc làm ăn nhất là lễ tết có nơi cúng kiếng ông bà tổ tiên nhắc chuyện quê hương làng xóm. Họ đã góp tiền của công sức dựng nên ngôi đình trên để thoả nỗi ước mong đó. Đình Lạc Giao ra đời ghi dấu bước chân của người Việt trên mảnh đất cao nguyên là nơi mọi người cầu mong sức khoẻ và làm ăn phát đạt nơi thờ các vị tiên hiền và người có công với đất nước nơi sinh hoạt trong những ngày lễ tết của cư dân Việt trên vùng đất mới.

Năm 1932 vua Bảo Đại ra chiếu sắc phong cho thần hoàng của làng là Đào Duy Từ khẳng định đây là đất của "Hoàng triều cương thổ". Nhân vật được sắc phong Thần Hoàng là một danh nhân văn hoá một tài năng lớn trong nhiều lĩnh vực: chính trị quân sự kinh tế văn hoá ... đặc biệt ông là người có công mở mang đất nước xây dựng nên nhiều vùng đất mới. Hằng năm cứ đến ngày 27-10 âm lịch nhân dân Buôn Ma Thuột lại tổ chức ngày tưởng niệm tại đình ...

Hoàng Kim
(Sưu tầm tổng hợp biên soạn)

Kim Liên

Thân gửi anh Đức Tiến

Thân gửi anh Đức Tiến :
Vào thăm Kim Liên anh đã đọc bài này ở đâu rồi em ạ ! Cảm ơn em !
Bài này chỉ có một chỗ duy nhất ở blogs DANHNHANVIET của ts Hoàng Kim thôi anh ạ !
Vì đây là bài em sưu tầm từ bài viết của TS Hoàng Kim mà ! Em có ghi rõ là bài sưu tầm trên góc trang blogs em đấy ! và cuối bài em có ghi rõ người sưu tầm biên soạn anh ạ !
Chúc anh vui khỏe luôn có những vần thơ ngọt ngào ...
Mong anh ghé nhà em đọc nhé !

Kim Liên

Thân gửi anh Phan văn Quang

Thân gửi anh Phan văn Quang:
Tối nay tương đối rảnh để thức khuya vào thăm và chúc cuối tuần vui vẻ ngày Thơ nhiều ý tưởng.
..............
Cảm ơn anh Quang đã ghé thăm nhà em nhé !
Lúc này anh bận gì nhiều thế !
lâu quá không thấy sang đây nhỉ?
Chúc anh luôn khỏe mạnh
Monh sang nhà em đọc nhé !

Kim Liên

Thân gửi anh Hoài Khánh

Thân gửi anh Hoài Khánh :
Chúc em chủ nhật vui.
.............
Cảm ơn anh đã ghé thăm nhé !
Bận đi dự đêm thơ nhiều quá hả!
Chúc anh có nhiều thơ hay !
Mong anh ghé thăm nhà em nhé !

Kim Liên

Thân gửi anh Hoa Cát

Thân gửi anh Hoa Cát
Ba lần đã qua đọc chưa xong bài viết
Một tư liệu quí giá !
Mừng Kim Liên mãi cho bloggers đọc những bài biên soan công phu như vậy

................
Mãi đến hôm nay mới dời gót ngọc sang đây hả?
Làm gì mà mải miết ở nhà thế ?
Chắc lúc này bệnh nhân đến phòng mạch khám bệnh đông nghẹt ?
Chúc anh làm ăn phát tài
Thơ ra như nước ...hihi...
Mong đến thăm mỗi ngày nhé !
Chúc vui !

Kim Liên

Thân gửi chị Hà My

Thân gửi chị Hà My :
Chi về khi hôm cảm ơn Liên đã ghé thăm chị HM thường xuyên! Chị cũng rất thích đọc thơ Liên sáng tác đó! Chúc Kim Liên viết đều tay Liên nhé!
Ngày 14 2 đến rồi có gì vui nhớ kể nha!
Chị HM

..............
Chúc mừng chị chuyến đi thàng công nhé !
Mong chị qua đọc thường xuyên nhé !
Em sẽ viết đều tay buồn buồn viết chơi thôi !
chứ có được gì đâu đôi khi lại gặp phiền phức nữa!
Đời có lúc thật đáng buồn !

ductien

Lời cảm

Vào thăm Kim Liên anh đã đọc bài này ở đâu rồi em ạ ! Cảm ơn em !

phanvanquang

Tối nay tương đối rảnh để thức khuya vào thăm và chúc cuối tuần vui vẻ ngày Thơ nhiều ý tưởng.

Hoài Khánh

Gửi Nguyễn Thị Kim Liên

Chúc em chủ nhật vui.

Hoa Cát

gửi Kim Liên

Ba lần đã qua đọc chưa xong bài viết
Một tư liệu quí giá !
Mừng Kim Liên mãi cho bloggers đọc những bài biên soan công phu như vậy.

Chi

Kim Liên ơi!

Chi về khi hôm cảm ơn Liên đã ghé thăm chị HM thường xuyên! Chị cũng rất thích đọc thơ Liên sáng tác đó! Chúc Kim Liên viết đều tay Liên nhé!
Ngày 14 2 đến rồi có gì vui nhớ kể nha!
Chị HM